Kısaca
- Çocukluk çağı kabızlığı, dışkılama sıklığının azalmasından çok daha fazlasını kapsıyor ve günlük yaşamı etkileyebiliyor.
- Uzman Dr. Ahsen Dönmez Türkmen, dünyada çocukların yaklaşık yüzde 10’unda görülen kabızlıkta beslenme düzenlemesinin her zaman yeterli olmadığını söylüyor.
- Erken fark edilip doğru ilaç ve tuvalet alışkanlığıyla tedavi edilmesi, bağırsak düzeninin yeniden kazanılmasını kolaylaştırıyor.
Yeditepe Üniversitesi Hastaneleri Çocuk Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme Uzmanı Dr. Ahsen Dönmez Türkmen, çocuklarda kabızlığın erken fark edilip uygun biçimde tedavi edilmesi gerektiğini belirterek ailelere uyarıda bulundu.
Kabızlık uzun sürdüğünde çocuklarda karın ağrısı, iştahsızlık, dışkı kaçırma ve tuvalet korkusuna yol açabiliyor. Dr. Türkmen, bu tabloda sadece beslenmeyi düzenlemenin her zaman yeterli olmadığını ifade etti.
Uzman, dünya genelindeki araştırmalara dayanarak çocukların yaklaşık yüzde 10’unda kabızlık görüldüğünü söyledi. Ona göre kabızlık, yalnızca birkaç gün tuvalete çıkılamaması anlamına gelmiyor.
Dr. Türkmen belirtileri şöyle sıraladı: "Haftada iki veya daha az dışkılama, sert ve büyük hacimli dışkı yapma, dışkılama sırasında ağrı duyma, dışkıyı tutma davranışı ve iç çamaşırına dışkı kaçırma kabızlığın önemli belirtileridir. Hatta her gün dışkılayan bir çocukta bile kabızlık görülebilir."
Dışkıyı tutma davranışı başlıca neden
Çocukluk çağındaki kabızlığın büyük bölümü "fonksiyonel kabızlık" olarak adlandırılıyor. Dr. Türkmen, bunun en önemli nedenlerinden birinin dışkıyı tutma davranışı olduğunu belirtti.
Dr. Türkmen, özellikle tuvalet eğitimi döneminde yaşanan ağrılı dışkılamanın çocuğu tuvaletten kaçındırabildiğini söyledi. "Daha önce sert ve ağrılı dışkılama yaşayan çocuklar aynı ağrıyı tekrar yaşamamak için dışkılarını tutmaya başlayabiliyor. Okul çağındaki çocuklar da okul tuvaletini kullanmak istemediğinde tuvalet ihtiyacını erteleyebiliyor. Yetersiz lif ve sıvı tüketimi, düzensiz beslenme ve hareketsizlik de kabızlığa katkıda bulunabiliyor. Böylece ağrılı dışkılama ile başlayan dışkı tutma davranışı zamanla bir kısır döngüye dönüşüyor" dedi.
Bekleyen dışkı sorunu büyütüyor
Dr. Türkmen, uzun süre bağırsakta bekleyen dışkının giderek sertleştiğini ve dışkılamanın daha da ağrılı hale geldiğini anlattı. "Çocuk dışkısını tuttukça dışkı kalınbağırsakta daha uzun süre bekler ve içindeki su emilerek sertleşir. Bu durum dışkılamayı zorlaştırırken çocuğun dışkısını daha fazla tutmasına neden olur. Süreç uzadığında özellikle bağırsağın son bölümü olan rektum genişleyebilir ve çocuğun dışkılama ihtiyacını hissetmesi azalabilir" diye konuştu.
Uzman, bazı çocuklarda dışkı kaçırmanın da görülebileceğini belirtti. "Bağırsakta biriken sert dışkının çevresinden daha yumuşak dışkı sızabilir ve çocuk farkında olmadan iç çamaşırını kirletebilir. Aileler bunu bazen ishal veya çocuğun tuvalet alışkanlığına dikkat etmemesi olarak değerlendirebilir. Oysa bu durum ileri derecede kabızlığın bir belirtisi olabilir. Çocuğu bu nedenle suçlamak veya cezalandırmak sorunu daha da ağırlaştırabilir" dedi.
Hangi bulgular daha ciddi değerlendirilmeli
Dr. Türkmen, çocuklarda kabızlığın çoğunlukla fonksiyonel nedenlerle ortaya çıktığını, ancak bazı durumlarda altta yatan başka hastalıkların olabileceğini hatırlattı. Yaşamın ilk ayında başlayan kabızlık, yenidoğan bebeğin ilk dışkısını 48 saatten geç yapması, karında belirgin şişlik, özellikle safralı kusma, büyüme ve kilo alımında yetersizlik, dışkıda açıklanamayan kan görülmesi ile bacaklarda güçsüzlük ya da yürüme bozukluğunun mutlaka değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Uzmana göre bu tablolarda Hirschsprung hastalığı, nörolojik veya anatomik hastalıklar, metabolik hastalıklar, hipotiroidi, çölyak hastalığı ve besin alerjisi gibi nedenlerin araştırılması gerekebiliyor.
Beslenme tek başına yetmeyebilir
Dr. Türkmen, kabızlık tedavisinde beslenmenin önemli bir yeri olduğunu, ancak her çocukta tek başına yeterli olmayabileceğini söyledi. Bu konuda 2026 yılında yayımlanan Avrupa ve Kuzey Amerika Çocuk Gastroenteroloji Derneklerinin ortak tedavi rehberine dikkat çekti.
Uzman, çocukların yaşına uygun miktarda su tüketmesi, sebze, meyve ve tam tahıllar gibi lif içeren besinleri yeterince almasının ve düzenli fiziksel aktivite yapmasının önemli olduğunu belirtti. "Ancak özellikle uzun süredir kabızlığı bulunan, sert ve ağrılı dışkılayan veya bağırsakta dışkı birikimi gelişmiş çocuklarda yalnızca beslenme düzenlemesiyle sorunu çözmek mümkün olmayabilir. Gerekli durumlarda uygun ilaç tedavisinin de başlanması gerekir" diye konuştu.
İlaç kullanımında doz ve süre önemli
Ailelerin dışkı yumuşatıcı ilaçlara karşı zaman zaman çekinceleri olabildiğini belirten Dr. Türkmen, tedavinin başarısında doğru ilaç seçimi, doz ve sürenin önemli olduğunu vurguladı. Bağırsakta yoğun dışkı birikimi varsa önce bu birikimin giderilmesi, ardından yeniden oluşmasını önleyecek tedaviye geçilmesi gerektiğini söyledi.
Uzman, "Laksatiflerin yetersiz dozda verilmesi veya dışkılama düzelir düzelmez kesilmesi, kabızlığın tekrarlamasına neden olabilir. Bu nedenle ailelerin ilaçları kendi kararlarıyla kesmek yerine hekimleriyle birlikte tedavi sürecini yönetmeleri gerekir" dedi.
Tuvalet alışkanlığı ve sabırlı yaklaşım
Dr. Türkmen, ilaç ve beslenme tedavisinin yanında doğru tuvalet alışkanlığının kazandırılmasının da önemli olduğunu söyledi. Ailelerin çocuklara karşı sabırlı ve destekleyici bir tutum benimsemesi gerektiğini vurguladı.
Uzmanın önerisine göre çocukların özellikle yemeklerden sonra düzenli olarak tuvalete oturması teşvik edilmeli. Ayakların yere ya da bir basamağa desteklenmesi, rahat bir oturma pozisyonu sağlanması ve tuvalet sırasında acele ettirilmemesi önemli. "Çocuk dışkılayamadığında suçlanmamalı, cezalandırılmamalı veya zorlanmamalıdır. Amaç, tuvaleti çocuk için korkulan bir ortam olmaktan çıkarmaktır" dedi.
Dr. Türkmen, tedavinin temel hedefinin yalnızca dışkılamayı sağlamak olmadığını, düzenli, yumuşak ve ağrısız dışkılama alışkanlığının yeniden kazandırılmasının esas olduğunu söyledi. "Çocuklarda kabızlık yalnızca birkaç gün tuvalete çıkamama sorunu değildir. Uzun sürdüğünde karın ağrısı, dışkı kaçırma, tuvalet korkusu ve sosyal yaşamda sorunlara yol açabilir. Doğru beslenme, düzenli tuvalet alışkanlığı ve gerektiğinde uygun dozda, yeterli süre kullanılan ilaç tedavisiyle çocukların büyük bölümünde başarılı sonuçlar elde edilebilir" diye ekledi.
Kabızlığı önlemek için 7 öneri
1. Su tüketimini destekleyin: Çocuğunuzun yaşına uygun miktarda su içmesini sağlayın.
2. Lifli besinlere yer verin: Günlük beslenmesinde sebze, meyve ve tam tahıllı gıdaların bulunmasına özen gösterin.
3. Tuvalet alışkanlığı kazandırın: Özellikle yemeklerden sonra çocuğunuzu düzenli olarak tuvalete oturmaya teşvik edin.
4. Tuvaleti ertelemesine izin vermeyin: Dışkılama ihtiyacını hissettiğinde tuvalete gitmesini destekleyin.
5. Hareket etmesini sağlayın: Yaşına uygun fiziksel aktiviteler ve oyunlarla hareketli bir yaşamı teşvik edin.
6. Tuvalet konusunda baskı yapmayın: Çocuğunuzu dışkılamaya zorlamayın, suçlamayın veya cezalandırmayın.
7. Kabızlık uzarsa uzman desteği alın: Sert ve ağrılı dışkılama, dışkı tutma veya iç çamaşırına dışkı kaçırma gibi belirtiler devam ediyorsa çocuk doktoruna başvurun.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı